حبیب‌الله مظفری، خوشنویس مهاجر و از استادان هنر خطاطی، در گفت‌وگویی به بررسی جایگاه هنر در زندگی انسان، وضعیت هنرمندان افغانستان و چالش‌های پیش‌روی آنان پرداخت.
جذابیت ذاتی هنر و غرق شدن در خوشنویسی
مظفری با اشاره به جایگاه هنر در زندگی انسان گفت: «جذابیت هنر در ذات آن نهفته است و هر انسانی به اندازه‌ای تحت تأثیر زیبایی‌های هنر قرار می‌گیرد.»
وی با بیان اینکه همه رشته‌های هنری دارای زیبایی‌های خاص خود هستند، تصریح کرد که خوشنویسی به دلیل ظرافت، نظم، هماهنگی و هارمونی موجود در ساختار حروف، قدرت زیادی برای جذب مخاطب دارد. او گفت: «زیبایی و جمال، پیچ‌وخم‌های ظریف، دقیق و حساب‌شده خط، مرا به سوی خوشنویسی کشاند و آن‌قدر مجذوب این هنر شدم که خود را در آن اسیر دیدم و در دریای خوشنویسی غرق شدم.»
تغییر اولویت‌های جامعه در سایه جنگ و ناامنی
مظفری با اشاره به جایگاه هنر در افغانستان اظهار داشت که این کشور از دیرباز مهد فرهنگ و هنر بوده و مردم افغانستان نیز برای هنر و هنرمند ارزش زیادی قائل بوده‌اند، اما شرایط جنگ، ناامنی و مشکلات اقتصادی در سال‌های گذشته، اولویت‌های جامعه را تغییر داده است.
وی گفت: «در شرایط فعلی، امنیت و معیشت در اولویت قرار گرفته است. از سوی دیگر، مردم افغانستان سال‌ها از فضاهای هنری دور بوده‌اند و به همین دلیل آن درکی که باید از هنر وجود داشته باشد، در فضای کنونی کمتر دیده می‌شود.»
این استاد خوشنویسی افغانستان با انتقاد از وضعیت حمایت از هنر و هنرمندان افزود که مسئولان نیز اهمیت لازم را به هنر و هنرمند نمی‌دهند و این مسئله موجب شده فضای فعالیت برای بسیاری از هنرمندان مساعد نباشد.
تأثیر جنگ و مهاجرت بر زندگی هنرمندان
مظفری در ادامه با اشاره به تأثیر جنگ و مهاجرت بر زندگی هنرمندان گفت: «جنگ و مهاجرت چوب لای چرخ زندگی و پیشرفت همه افراد جامعه می‌گذارد و هنرمندان نیز از این قاعده مستثنا نیستند.»
وی افزود که خلق یک اثر هنری به آرامش ذهن و فرصت اندیشیدن نیاز دارد، اما مردم افغانستان طی سال‌های گذشته کمتر فرصت تجربه یک آرامش و ثبات نسبی را داشته‌اند.
«هر زمان که یک موضوع آرام‌تر می‌شود، مشکل دیگری سربلند می‌کند و این روند به صورت پیوسته ادامه دارد. در چنین شرایطی، هنرمند فرصت و آرامش لازم برای خلق یک اثر جدی را پیدا نمی‌کند.»
مظفری تأکید کرد: «در سایه جنگ، نه‌تنها هنر رشد نمی‌کند، بلکه زمینه ظهور هنرمند و نخبه نیز محدود می‌شود و امکان خلق آثار تازه کاهش می‌یابد.»
وی با بیان اینکه هنر نقش مهمی در وضعیت روحی جوامع دارد، گفت: «اگر هنر نبود، حقیقت ما را می‌کشت. هنر انسان و جامعه را به سوی مهربانی، عطوفت و همدلی سوق می‌دهد، اما متأسفانه در سایه جنگ و ناامنی، مردم افغانستان از این موهبت محروم شده‌اند.»
مشکلات هنرمندان؛ نبود بازار و پایین آمدن انگیزه
این استاد خوشنویسی با بیان اینکه هنرمندان افغانستان نتوانسته‌اند در جایگاه واقعی خود قرار بگیرند، اظهار داشت که هم هنرمندان داخل افغانستان و هم هنرمندانی که در مهاجرت، به‌ویژه در ایران، زندگی می‌کنند با مشکلات متعددی مواجه‌اند.
وی نخستین مشکل هنرمندان را نبود آرامش خاطر دانست و افزود که خلق یک اثر هنری به تفکر، خلوت و آرامش نیاز دارد.
مظفری مشکل دوم را شرایط اقتصادی جامعه عنوان کرد و گفت که در شرایط فعلی، بخش بزرگی از مردم افغانستان با مشکلات معیشتی و اقتصادی مواجه‌اند و خرید آثار هنری در اولویت زندگی آنان قرار ندارد. «وقتی اثر هنری فروش نرود، هنرمند از نظر اقتصادی دچار مشکل می‌شود، انرژی او فروکش می‌کند و در نتیجه امکان خلق آثار جدید نیز کاهش می‌یابد. این یکی از مهم‌ترین و اساسی‌ترین دغدغه‌های یک هنرمند است.»
خوشنویسی؛ میراثی ریشه‌دار در فرهنگ افغانستان
مظفری با اشاره به جایگاه خوشنویسی در فرهنگ افغانستان گفت که مردم این کشور برای هنر خوشنویسی ارزش والایی قائل هستند و اگر بستر مناسبی برای فعالیت هنرمندان فراهم شود، این هنر می‌تواند رشد چشمگیری داشته باشد. وی افغانستان را یکی از خاستگاه‌های مهم هنرهای اسلامی و به‌ویژه خوشنویسی دانست و با اشاره به دوره تیموریان اظهار داشت که هرات در آن دوره یکی از مراکز مهم فرهنگی و هنری منطقه بود و هنرمندان بزرگی را پرورش داد.
این استاد خوشنویسی با اشاره به نقش استادان و خوشنویسان برجسته در تکامل خطوط اسلامی گفت که رشد خوشنویسی نتیجه تلاش یک فرد یا یک دوره خاص نبوده، بلکه طی قرن‌ها و با تلاش استادان متعدد شکل گرفته و به تکامل رسیده است. وی از ابن‌مقله، یاقوت مستعصمی، میرعماد، درویش عبدالمجید طالقانی، میرعلی هروی، میرعلی تبریزی، میرزا غلامرضا اصفهانی، میرحسین ترک، میرزا رضای کلهر و شماری دیگر از استادان به‌عنوان چهره‌های اثرگذار در تاریخ خوشنویسی اسلامی نام برد.
مظفری همچنین با اشاره به استادان معاصر خوشنویسی، از سید گلستانه، عمادالکتاب، سیدحسین و سیدحسن میرخانی، غلامحسین امیرخانی و یدالله کابلی به‌عنوان استادان برجسته این هنر یاد کرد.
خوشنویسی می‌تواند پیوند فرهنگی ایران و افغانستان را تقویت کند
این هنرمند مهاجر با اشاره به پیوندهای فرهنگی ایران و افغانستان اظهار داشت که دو ملت از اشتراکات گسترده‌ای در زمینه زبان، خط، فرهنگ، تمدن، هنر، دانش و میراث تاریخی برخوردارند. «به نظر من بین ایران و افغانستان مرزی در حوزه فرهنگ و هنر وجود ندارد. دو ملت اشتراکات متعددی در فرهنگ، هنر و تمدن و همچنین در میان دانشمندان، بزرگان و مشاهیر علمی و مذهبی دارند.»
مظفری افزود که هنر خوشنویسی می‌تواند یکی از ابزارهای مهم برای تقویت این پیوند فرهنگی باشد و یک تابلوی خوشنویسی با شعری از مولانا، سنایی، حافظ، سعدی، فردوسی و دیگر بزرگان ادبیات فارسی می‌تواند مخاطبان دو سوی این مرز فرهنگی را به یکدیگر نزدیک کند.