نجیب بارور، شاعر افغانستانی، با اشاره به تنها دیدار خود با رهبر شهید ایران، این دیدار را یکی از مهم‌ترین خاطرات زندگی ادبی خود توصیف کرد و گفت توجه ویژه ایشان به زبان فارسی، ادبیات و مسائل فرهنگی جهان فارسی‌زبان، برای او اهمیت بسیاری داشته است.
بارور در گفت‌وگو با برنامه «یاران خراسانی» ایراف تی‌وی، درباره این دیدار اظهار کرد که مدت زیادی از حضورش در ایران نگذشته بود که در یکی از نشست‌های ادبی فرصت دیدار با رهبر شهید برای او فراهم شد.
او گفت: «شاید از کم‌سعادتی ما بوده که فقط یک بار زمینه مساعد شد که با حضرت آقای خامنه‌ای دیدار داشته باشیم.» به گفته این شاعر افغانستانی، در آن دیدار توجه دقیق رهبر شهید به مسائل فرهنگی، زبان فارسی و راهکارهای گسترش این زبان، برای او قابل توجه بوده است.
بارور افزود که علاقه داشته است بار دیگر در چنین نشست‌هایی حضور پیدا کند و از دیدگاه‌ها و رهنمودهای فرهنگی رهبر شهید بهره ببرد، اما این فرصت تنها یک بار برای او فراهم شد.
توجه به زبان فارسی و جهان فرهنگی مشترک
این شاعر افغانستانی درباره انگیزه خود برای خواندن شعر در آن دیدار گفت که علاقه داشته حاصل سال‌ها فعالیت ادبی خود را در برابر فردی بشنود که نسبت به زبان فارسی و مسائل فرهنگی آن دغدغه جدی دارد.
او با اشاره به گستره مخاطبان شعر خود در افغانستان و دیگر مناطق فارسی‌زبان گفت مردم افغانستان با اشعار او زندگی کرده‌اند، اما برایش اهمیت داشت که شعرش از سوی شخصیتی شنیده شود که نسبت به ادبیات فارسی و آینده این زبان، نگاه فرهنگی و راهبردی دارد.
بارور در ادامه با اشاره به سابقه خانوادگی خود گفت پدرش از اهالی فرهنگ بوده و با مثنوی مولوی و شاهنامه فردوسی آشنایی عمیقی داشته است. به گفته او، پدرش توانایی تحلیل و تفسیر آثار ادبی را داشت و همین مسئله سبب شده بود بارور در سال‌های جوانی حتی از خواندن شعرهای خود در حضور پدرش پرهیز کند.
او حضور پدرش در مراسم رونمایی یکی از کتاب‌هایش را تجربه‌ای مهم توصیف کرد و گفت بعدها دریافت که شعرهایش مورد توجه پدر قرار گرفته است.
شعری درباره پیوندهای فرهنگی فارسی‌زبانان
بارور درباره شعری که در دیدار با رهبر شهید خواند، توضیح داد که برخلاف انتظار، تصمیم گرفت شعری تازه و منتشرنشده را ارائه کند؛ شعری که در آن مضامین فرهنگی و دینی در کنار یکدیگر قرار گرفته بودند.
او گفت تلاش داشته است در این شعر، نگاه خود به پیوندهای فرهنگی میان فارسی‌زبانان و جایگاه شخصیت‌های دینی و تاریخی را بیان کند.
به گفته بارور، پس از قرائت شعر، سخنان رهبر شهید درباره وحدت و اشتراکات فرهنگی کشورهای فارسی‌زبان، برای او معنادار بود و این احساس را در او ایجاد کرد که دغدغه‌های فرهنگی‌اش به‌درستی درک شده است.
او تأکید کرد که همین توجه به جزئیات، برایش نشان‌دهنده شناخت عمیق رهبر شهید از مسائل فرهنگی و ادبی بوده است.
پنجشیر و مفهوم «ایران فرهنگی»
بارور همچنین درباره سخنانی که در آن دیدار درباره پنجشیر مطرح کرده بود، گفت نگاه او به این موضوع، مبتنی بر مفهوم تاریخی «ایران فرهنگی» بوده است.
او با اشاره به سابقه تاریخی مناطقی همچون بلخ، هرات و پنجشیر، این مناطق را بخشی از حوزه تمدنی و فرهنگی خراسان دانست و تأکید کرد که این دیدگاه بر مبنای متون و منابع تاریخی شکل گرفته است.
بارور در همین زمینه به ابیاتی از شاهنامه فردوسی اشاره کرد و گفت نگاه او به این جغرافیا، نگاهی فرهنگی و تاریخی بوده و نباید آن را در چارچوب منازعات سیاسی معاصر تفسیر کرد.
او همچنین از واکنش‌های رسانه‌ای به سخنان خود درباره پنجشیر انتقاد کرد و گفت بخشی از این واکنش‌ها با هدف ایجاد اختلاف و تبدیل یک موضوع فرهنگی به مسئله‌ای سیاسی شکل گرفته است.
«ایشان برای عشقی که به فارسی داشتند، به شاعران گوش می‌دادند»
این شاعر افغانستانی، توجه رهبر شهید به شاعران را فراتر از یک علاقه شخصی دانست و گفت: «ایشان یک پدر برای یک ملت بزرگ تمدنی بودند و دغدغه‌های بسیار فراتر از این داشتند که بنشینند پای صحبت شاعران، اما این کار را برای عشقی که به فارسی داشتند انجام می‌دادند.»
بارور افزود که در پاسخ‌های رهبر شهید، اشتراک نگاه فرهنگی میان فارسی‌زبانان افغانستان و دیگر فارسی‌زبانان را احساس کرده است.
«با علی بودن هزینه دارد»
بارور در بخش دیگری از این گفت‌وگو درباره تعبیر «با علی بودن هزینه دارد» توضیح داد که این عبارت را با توجه به مطالعات و برداشت خود از تاریخ اسلام به کار برده است.
او گفت در بررسی تحولات صدر اسلام، باید میان تعلقات مذهبی و پذیرش واقعیت‌های تاریخی تفاوت قائل شد و افزود که از نگاه او، ایستادن در کنار امام علی(ع) در مقاطع تاریخی نیز هزینه‌هایی داشته است.
بارور در پاسخ به این پرسش که آیا این تعبیر را درباره دیدار و حمایت از رهبر شهید ایران نیز به کار می‌برد، گفت: «بله.»
او افزود که تحولات و جنگ‌های اخیر، به باور او، معیار تازه‌ای برای قضاوت درباره مواضع افراد ایجاد کرده است و کسانی که خود را مسلمان می‌دانند باید در چنین شرایطی جایگاه و موضع خود را مشخص کنند.
نگرانی از فقدان شخصیت‌های بزرگ
این شاعر افغانستانی درباره واکنش خود به خبر شهادت رهبر شهید ایران گفت برخی انسان‌ها زندگی خود را صرفاً برای خودشان نمی‌کنند، بلکه زندگی آنان با سرنوشت جمعی یک جامعه گره می‌خورد.
به گفته بارور، فقدان چنین شخصیت‌هایی می‌تواند خلأ بزرگی ایجاد کند؛ به‌ویژه در شرایطی که یک جامعه با بحران‌ها و منازعات متعدد مواجه است.
او با اشاره به تجربه افغانستان و از دست دادن احمدشاه مسعود گفت پس از فقدان برخی شخصیت‌های اثرگذار، جامعه ممکن است با پراکندگی و چندصدایی بیشتری روبه‌رو شود.
بارور افزود: «نبود آدم‌های بزرگ در شرایط بحرانی بسیار هزینه‌ساز است.»
ضرورت حفظ مسیر و اندیشه رهبر شهید
بارور با اشاره به آینده پس از شهادت رهبر شهید ایران، حفظ مسیر فکری و فرهنگی او را ضروری دانست و گفت صرف ابراز اندوه و سوگواری کافی نیست.
او اظهار کرد: «ما نمی‌توانیم با اندوه، اشک و واویلا درباره اینکه آقای خامنه‌ای را از دست دادیم، کاری بکنیم؛ اما می‌توانیم از آرا، افکار، اندیشه‌ها، راه و خونی که در این مسیر ریخته شده، مراقبت کنیم.»
این شاعر افغانستانی تأکید کرد که نباید اجازه داد خلأ ایجادشده به عاملی برای سوءاستفاده یا ایجاد اختلاف تبدیل شود.
او ابراز امیدواری کرد که رهبری جدید با تکیه بر مسیر و اندیشه رهبر شهید، این مسیر را ادامه دهد و جامعه ایران بتواند از آزمون‌های دشوار تاریخی عبور کند.
خاطره‌ای از دقت ادبی رهبر شهید
بارور در بخش دیگری از سخنان خود به تسلط رهبر شهید بر ادبیات اشاره کرد و خاطره‌ای از اصلاح یک تعبیر در شعر خود را بازگو کرد.
به گفته او، در یکی از اشعار خود از تعبیر «دعوی‌های کوچک» استفاده کرده بود و رهبر شهید در همان جلسه درباره انتخاب واژه «دعوی» دقت نشان داده بود.
بارور این نکته را نشانه‌ای از آشنایی عمیق ایشان با زبان و ظرافت‌های ادبی دانست و گفت چنین دقتی در شعر، نیازمند شناخت وزن، استعاره، معنا و ساختار زبان است.
او همچنین با اشاره به غزل‌هایی که از رهبر شهید خوانده است، گفت در این اشعار مضامینی مانند مقاومت، امید، ایستادگی و حرکت در مسیر حق برجسته است و همین ویژگی، نگاه او را به شخصیت ادبی رهبر شهید تحت تأثیر قرار داده است.
وضعیت زبان فارسی در افغانستان
بارور در بخش پایانی این گفت‌وگو درباره وضعیت زبان فارسی در افغانستان گفت شرایط این زبان را مطلوب نمی‌داند و معتقد است تحولات سیاسی و سیاست‌های فرهنگی چند دهه گذشته بر جایگاه فارسی در افغانستان تأثیر گذاشته است.
او مدعی شد که در دوره‌های مختلف تاریخی، تلاش‌هایی برای تغییر جایگاه فارسی و تقویت زبان‌های دیگر در ساختارهای رسمی و اجتماعی افغانستان صورت گرفته است.
این شاعر افغانستانی با اشاره به تأثیر زبان‌های پشتو، اردو و هندی بر فارسی رایج در افغانستان، گفت بخشی از تفاوت‌های زبانی امروز نتیجه همین روندهای تاریخی و سیاسی است.
بارور همچنین نقش قدرت‌های خارجی و سیاست‌گذاری‌های دوره‌های مختلف حکومت افغانستان را در این روند مؤثر دانست و گفت به باور او، در دوره‌های گوناگون تلاش‌هایی برای کاهش جایگاه فارسی در افغانستان وجود داشته است.
فارسی؛ زبان مشترک اقوام افغانستان
بارور در ادامه، فارسی را زبان مشترک بخش‌های مختلف جامعه افغانستان دانست و گفت این زبان در عرصه‌های آموزشی، دانشگاهی و ارتباط میان اقوام مختلف کاربرد گسترده‌ای دارد.
او اظهار کرد که هنگامی که افراد متعلق به اقوام مختلف افغانستان با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنند، فارسی در بسیاری از موارد زبان مشترک میان آنهاست.
وی تأکید کرد که مسئله اصلی، نگرانی درباره بقای زبان فارسی به‌عنوان یک زبان دارای پشتوانه تاریخی و ادبی نیست؛ بلکه نگرانی او درباره محدود شدن امکان استفاده آزادانه از این زبان و ایجاد موانع سیاسی و اجتماعی برای فارسی‌زبانان افغانستان است.
بارور در پایان گفت مردم افغانستان باید بتوانند بدون مواجهه با برچسب‌های سیاسی و اتهام‌های مختلف، از زبان و میراث فرهنگی خود استفاده کنند و به چهره‌های برجسته ادبی و فرهنگی این سرزمین دسترسی داشته باشند.
او تأکید کرد که این مسئله، از نگاه او، بخشی از واقعیت فرهنگی و اجتماعی افغانستان امروز است.