مهران پوپل، شاعر جوان افغانستان، در گفتوگویی اختصاصی با برنامه «یاران خراسانی» ایراف تیوی، به بررسی جایگاه زبان فارسی در افغانستان، وضعیت شعر معاصر این کشور، و تجربه حضور خود در آخرین دیدار شاعران با رهبر شهید انقلاب اسلامی پرداخت.
زبانی فراتر از مرزبندیهای قومی
پوپل درباره اینکه چگونه یک شاعر پشتونتبار به زبان فارسی شعر میسراید، توضیح داد که در هرات، شمار قابلتوجهی از پشتونها به فارسی صحبت میکنند و حتی برخی از آنها زبان پشتو را نمیدانند.
او گفت که بر اساس روایتهایی که از بزرگان و پیشینیان شنیده است، اجداد برخی از خانوادههای پشتون از چند سده گذشته از قندهار به مناطق فارسیزبان کوچیده و پس از سکونت در این مناطق، بهتدریج زبان خود را تغییر دادهاند. پوپل با اشاره به سابقه خانوادگی خود گفت که دستکم سه یا چهار نسل پیش از او عمدتاً فارسی صحبت میکردهاند و زبان پشتو در میان آنها کاربرد بسیار محدودی داشته است.
او این وضعیت را نمونهای از درهمتنیدگی تاریخی زبانها و فرهنگها در افغانستان دانست؛ جایی که مرزبندیهای قومی لزوماً با مرزبندیهای زبانی یکسان نیست.
شعر اجتماعی و اعتراضی
این شاعر افغانستانی در ادامه درباره ذائقه شعری مردم افغانستان گفت که علاقه مخاطبان به شعر، تا حد زیادی به سلیقه و شرایط اجتماعی و سیاسی هر دوره بستگی دارد. او افزود که شعرهای اجتماعی، انتقادی و اعتراضی معمولاً بازتاب بیشتری در میان مخاطبان افغانستان دارند و آثار خودش نیز زمانی که با مضامین اجتماعی، انتقادی یا اعتراضی منتشر شدهاند، واکنش بیشتری دریافت کردهاند.
به گفته پوپل، شعر کلاسیک همچنان طرفداران بیشتری در افغانستان دارد و شمار شاعرانی که به سبک سپید و شعر نو میسرایند نسبتاً محدود است.
هشدار درباره آینده زبان فارسی در افغانستان
پوپل در بخش دیگری از این گفتوگو درباره وضعیت زبان فارسی در افغانستان هشدار داد که این زبان طی چند دهه گذشته با فشارها و هجمههای گستردهای مواجه بوده است.
او گفت: «متأسفانه علیه زبان شیرین فارسی به گونه بسیار گستردهای مقابله صورت گرفته و مورد هجمه قرار گرفته و با تأسف باید گفت که تقریباً تأثیر زیادی هم داشته است.»
این شاعر جوان با اشاره به مضمون یکی از ابیات محمدکاظم کاظمی اظهار کرد که زبان فارسی توانسته بود از حمله مغول در امان بماند، اما در برابر برخی حملات و فشارهای دوره معاصر آسیبپذیرتر بوده است. او تأکید کرد که برای مقابله با آنچه موج فارسیستیزی میخواند، باید اقدامات جدی صورت گیرد و اگر برای حفظ و تقویت زبان فارسی در افغانستان کاری انجام نشود، آینده این زبان با خطر مواجه خواهد شد.
پوپل هشدار داد که در صورت ادامه این وضعیت، حتی ممکن است زبان فارسی در آینده تنها به عنوان یکی از زبانهای محلی افغانستان شناخته شود؛ نگرانیای که به گفته او نشاندهنده عمق چالش پیش روی فارسیزبانان افغانستان است.
دیدار با رهبر شهید انقلاب؛ ترکیبی از لذت و حسرت
پوپل در ادامه به حضور خود در آخرین دیدار شاعران با رهبر شهید انقلاب اسلامی اشاره کرد و گفت که در این دیدار سعادت شعرخوانی نداشته، اما برای حضور در این مراسم دعوت شده بود.
او با توصیف فضای این دیدار گفت که برای بسیاری از شاعران، حضور در چنین جلسهای و شعرخوانی در محضر رهبر انقلاب از آرزوها بوده است و برای او نیز این دیدار تجربهای متفاوت و تأثیرگذار محسوب میشده است.
پوپل گفت که در طول دیداری که حدود سه تا چهار ساعت به طول انجامید، چند بار به سختی توانسته بغض خود را کنترل کند و یکی از این لحظات، هنگام ورود رهبر شهید اسلامی به محل دیدار بوده است. او توضیح داد که به دلیل علاقه شدیدش به افغانستان و وطندوستی، از یک سو دیدن چنین شخصیتی از نزدیک برایش موجب خوشحالی بوده و از سوی دیگر با خود فکر میکرده است که چرا افغانستان از چنین شرایطی برای توجه به شعر و ادبیات برخوردار نیست.
تسلط شگفتانگیز رهبر شهید بر شعر و ادبیات فارسی
مهران پوپل ادامه داد که تنها فضای کلی دیدار نبود که او را تحت تأثیر قرار داد، بلکه دقت و ریزبینی رهبر شهید انقلاب اسلامی ایران در شعر نیز برایش شگفتانگیز بوده است. او تأکید کرد که تسلط رهبر شهید بر شعر و ادبیات فارسی برای او «حیرتانگیز» بوده است.
پوپل همچنین با اشاره به سخنرانیهای مختلف رهبر شهید گفت که همواره به برخی از دیدگاههای او درباره زبان فارسی توجه داشته و از میان سخنان او میتوان اهمیت این موضوع را بهخوبی دریافت. به گفته او، یکی از تأکیدهای مهم رهبر شهید این بود که باید به گونهای برنامهریزی شود که در ۵۰ سال آینده، اگر کسی بخواهد یک سخن علمی جدید بشنود، ناچار باشد زبان فارسی را یاد بگیرد؛ جملهای که از نگاه پوپل بهخوبی نشاندهنده اهمیت زبان فارسی و ادبیات نزد ایشان است.
سید اسماعیل بلخی؛ شعر در خدمت پایداری
مهران پوپل در بخش دیگر گفتوگو به شخصیت و جایگاه سید اسماعیل بلخی، شاعر مبارز افغانستانی، پرداخت و او را یکی از تأثیرگذارترین شاعران معاصر افغانستان دانست. او گفت که بلخی، بهویژه در دو قرن اخیر، از چهرههای تأثیرگذار و انقلابی در فضای فکری و ادبی افغانستان بوده است.
به گفته این شاعر جوان، بسیاری از شاعران و جریانهای ادبی افغانستان از شعر و اندیشه شهید اسماعیل بلخی تأثیر پذیرفتهاند و از مفاهیم و تفکرات او بهره گرفتهاند.
حمایت از زبان فارسی؛ ضرورتی فراملی
مهران پوپل در پایان بار دیگر بر ضرورت حمایت از زبان فارسی در افغانستان تأکید کرد و گفت که جمهوری اسلامی ایران و دیگر کشورهای فارسیزبان میتوانند در حفظ و تقویت این زبان نقش مهمی داشته باشند. او ضمن قدردانی از توجه مسئولان جمهوری اسلامی ایران به زبان فارسی، خواستار افزایش تلاشها برای حمایت از فارسی در خارج از مرزهای ایران، بهویژه در افغانستان شد و ابراز امیدواری کرد که این زبان بار دیگر به جایگاه و رونق تاریخی خود بازگردد.