«مجموعهٔ آه» عنوان تازهترین اثر آیتالله احمدی، هنرمند و استاد پیشین دانشکدهٔ هنرهای زیبای دانشگاه بلخ است؛ مجموعهای از نقاشیها و نقاشیخطهایی که بهطور مستقیم به فاجعهٔ حملهٔ انتحاری به مکتب سیدالشهدا کابل میپردازد. حملهای که جان بیش از صد دختر دانشآموز را گرفت و یکی از تلخترین رخدادهای تاریخ معاصر افغانستان را رقم زد. این حمله که گروه داعش مسئولیت آن را برعهده گرفت، بخشی از کارنامهٔ خشونتبار این گروه است و یادآور آسیبهای گستردهای است که چنین سازمانهای افراطی بر مردم افغانستان تحمیل کردهاند.
خاستگاه و شکلگیری مجموعه
«مجموعهٔ آه» حاصل مواجههٔ مستقیم احمدی با خانوادههای قربانیان است. او پیش از ترک افغانستان و پناهندگی به آلمان، بارها به خانههای بازماندگان رفت، با آنان گفتگو کرد و خاطراتشان را ثبت نمود. احمدی بخشی از مواد اولیهٔ این مجموعه را شخصاً گردآوری کرده است؛ از جمله خاک گور دخترانی که در آن حمله جان باختند. او همچنین از کتابچهها، یادداشتها و وسایل باقیماندهٔ دانشآموزان الهام گرفته و بخشی از آثار را با خون خود بر صفحات کتابچههای آنان خلق کرده است.
وجه تسمیهٔ «آه»
نام این مجموعه از دیدار احمدی با مادر سالخوردهای الهام گرفته که دختر جوانش را در آن حمله از دست داده بود. این مادر هر روز به دروازهٔ مکتب میآمد تا شاید دخترش را دوباره ببیند. زمانی که احمدی کتابچهٔ کهنهٔ دختر را از او خرید تا آن را مبنای یک اثر هنری قرار دهد، مادر ناخواسته آهی کشید؛ آهی که به نماد تمام دلتنگیها و چشمانتظاریهای مادران داغدار بدل شد و نام مجموعه را شکل داد.
روایت تصویری یک فاجعه
در این مجموعه، بدنهای نیمهسوخته و غرق در خون، چهرههای بینامونشان و اجسادی که بر کتابچههای کهنه افتادهاند، بازنمایی شده است. برخی آثار، خط–نقاشیهایی هستند که نهتنها لحظهٔ انفجار، بلکه اندوه روزهای پس از آن را نیز روایت میکنند. در پسزمینهٔ این آثار، «آههای محو و متراکم» دیده میشود؛ آههایی که بهتدریج ناپدید میشوند و هیچکس صدای آنها را نمیشنود.
این تصاویر، علاوه بر بازتاب فاجعه، یادآور رنج مادرانی است که پس از دفن اعضای پیکر دخترانشان، هنوز در صنفهای خالی مینشستند و به دروازهٔ مکتب خیره میماندند. احمدی برای درک عمیقتر این رنج، در برنامههای آموزشی دختران زخمی نیز شرکت کرده و خاطرات آنان را از زبان خودشان یا از نوشتههای فعالانی چون حسن ادیب مطالعه کرده است.
مواد کار: خاک و خاطرات
«مجموعهٔ آه» از نظر مواد و محتوا اثری کمنظیر است. خاک گور قربانیان، یادداشتهای شخصی دختران، کتابچههای کهنه و روایتهای شفاهی خانوادهها، عناصر اصلی این مجموعه را تشکیل میدهند. احمدی با جمعآوری این مواد و تبدیل آنها به عناصر بصری، نوعی تاریخنگاری هنری خلق کرده است؛ تاریخی که نه در اسناد رسمی، بلکه در درد و خاطرهٔ بازماندگان ریشه دارد.
تاریخ تصویری یک نسل
این مجموعه، علاوه بر ارزش هنری، سندی تصویری از رنج یک نسل است. اجساد بینام، آههای خاموش و کتابچههای خاکگرفته، جغرافیای دقیق قربانیان را بازتاب میدهند. خانههای بسیاری از این دختران درست پشت مکتب قرار داشت؛ جایی که مادرانشان هر روز از پنجرهها به صنفهای خالی نگاه میکردند و خاطرهٔ دخترانشان را در سکوت مرور میکردند.
«مجموعهٔ آه» نه یک روایت خیالی، بلکه بازنمایی عینی یکی از دردناکترین تراژدیهای افغانستان است؛ روایتی که از دل خاک، خون و خاطرات برآمده و اکنون بهعنوان سندی هنری و انسانی، یاد دختران مکتب سیدالشهدا را زنده نگه میدارد.
