نجیب بارور، شاعر و نویسنده افغانستانی (متولد ۱۳۶۴ کابل)، در مصاحبهای به مناسبت روز بزرگداشت رودکی، به تحلیل عمیق جایگاه این شاعر بزرگ پرداخت. بارور تأکید کرد که عنوان پدر شعر فارسی برای رودکی به دلیل نخستین بودن او در داشتن دیوان شعر منظم و منتشرشده است، نه صرفاً اولین شاعر پارسیگوی.
او توضیح داد: پیش از رودکی نیز شاعرانی پارسی سرودهاند، اما رودکی با استمرار و نقشآفرینی مداوم در تولید ادبیات فارسی، به عنوان شاعر رسمی و پایهگذار این زبان شناخته میشود. این استمرار در دوران سامانیان، زبان فارسی را احیا و تثبیت کرد.
بارور با تأسف از نابودی بسیاری آثار دوران سامانیان، یادآور شد که رودکی بنا به روایات، هزاران بیت (از ۶۰ هزار تا یک میلیون) سروده بود – از جمله منظومه کلیله و دمنه – اما امروز تنها ابیات اندکی از او باقی مانده است.
نقش رودکی در دربار سامانیان و داستان بوی جوی مولیان
این شاعر افغانستانی به جایگاه والای اجتماعی رودکی اشاره کرد: رودکی نه تنها شاعر، بلکه مشاور کلیدی پادشاهان سامانی، مانند نصر بن احمد، بود. او یکی از سه مشاور اصلی امیر بود که تصمیمات مهم بدون نظرشان گرفته نمیشد.
معروفترین نمونه تأثیر رودکی، شعر بوی جوی مولیان آید همی است. لشکریان از اقامت طولانی امیر در هرات خسته شده بودند و از رودکی خواستند شاه را به بازگشت به بخارا ترغیب کند. رودکی با نواختن چنگ و خواندن آهنگین این شعر، چنان تأثیری گذاشت که امیر بدون کفش سوار اسب شد و به سوی بخارا تاخت.
این داستان نشاندهنده احترام عمیق دربار و مردم به رودکی است.
رودکی و اهمیت خرد در شعر فارسی
بارور رودکی را نماد خردورزی در شعر فارسی دانست. در دوران باستان، شاعری مقام حکیمانه داشت و رودکی برای نخستین بار، خرد را پایه اصلی شعر قرار داد. این اندیشه از میراث باستانی ایرانیان الهام گرفته و بعدها توسط فردوسی، خیام و حافظ ادامه یافت – پیوستگی که در آثارشان مشهود است.
رودکی در جنبش احیای فرهنگ فارسی در بخارا، پیشرو بود و تفکر شاعرانه نوینی پایه گذاشت.
زادگاه رودکی: سمرقند یا تاجیکستان امروزی؟
بارور درباره زادگاه رودکی گفت: منابع او را سمرقندی میدانند، اما لقب «رودکی» ممکن است از روستای رودک یا مهارت نوازندگی چنگش گرفته شده باشد. منطقه تاریخی سمرقند امروز بخشی در تاجیکستان است، مشابه اینکه عطار را نیشابوری مینامیم.
آرزوی وحدت فرهنگی فارسیزبانان
نجیب بارور در پایان، بر مشترکات فرهنگی تأکید کرد: شاعرانی چون فردوسی، سعدی، حافظ و مولانا، میراث فرهنگ فارسی را حفظ کردهاند. ادبیات، حافظه جمعی ماست و مطالعه آن برای هر فارسیزبان ضروری است.
او آرزو کرد که اتحادیه فرهنگی میان کشورهای فارسیزبان (ایران، افغانستان، تاجیکستان) تشکیل شود و ایران در این حرکت پیشرو باشد.
این دیدگاهها در روز بزرگداشت رودکی، یادآور اهمیت پاسداشت میراث مشترک پدر شعر فارسی در جهان امروز است.