این نشست روز چهارشنبه ۲۲ بهمن/دلو ۱۴۰۴ با حضور جواد خاوری و حسین ورجانی، استاد دوره پیشرفته داستاننویسی در فرهنگخانه جوان افغانستان، و هنرجویان دوره برگزار شد. در این برنامه، شرکتکنندگان دیدگاهها و نکتههای تحلیلی خود را درباره ساختار روایی، شخصیتپردازی، فضاسازی و جهان داستانی «طلسمات» مطرح کردند و گفتوگویی چندلایه درباره عناصر فنی و محتوایی رمان شکل گرفت.
تأکید بر هویت زبانی در روایت
جواد خاوری که از چهرههای اثرگذار داستاننویسی معاصر افغانستان به شمار میرود، در بخشی از این نشست درباره انتخاب زبانی خود در «طلسمات» توضیح داد:
«داستان را در واقع به زبان فارسی معیار نوشتم و حتی دیالوگها را هم با لهجه نیاوردم؛ اما از امکانات لهجه هزارگی سعی کردم استفاده کنم. دلیل این انتخاب، فضای رمان است. شخصیتهای این اثر از یک طیف و منطقه خاص هستند و من تلاش کردم با آوردن برخی واژهها، ساختارهای زبانی و تعبیرهایی که در آن فضا مرسوم است، روحیات، وضعیت اجتماعی و هویت آن مردم را بهتر بازتاب دهم. اگر هیچ نشانهای از لهجه هزارگی در متن نمیآوردم و کاملاً از فارسی رایج ایران یا کابل استفاده میکردم، آن فضای بومی که قصد نشاندادنش را داشتم، ملموس نمیشد. از سوی دیگر، تعمداً زبان را آنقدر به لهجه نزدیک نکردم که فهم متن برای خواننده دشوار شود و نه آنقدر آن را یکدست و خنثی ساختم که هویت بومی شخصیتها در سایه زبان معیار گم شود.»
این توضیح، یکی از محورهای اصلی بحث نشست بود و شرکتکنندگان درباره نسبت زبان معیار با گویشهای محلی، امکان جهانیشدن روایتهای بومی و چالشهای خوانایی متن به تبادل نظر پرداختند.
روایت، تجربه و بازنویسی
در بخش پرسشوپاسخ، هنرجویان درباره فرآیند شکلگیری رمان، چگونگی مدیریت تعلیق، پرداخت شخصیتها و مسیر بازنویسی اثر پرسشهایی مطرح کردند. خاوری با نگاهی تجربی به روند نوشتن «طلسمات» پرداخت و بر ضرورت مطالعه مستمر، بازنویسیهای چندباره و وفاداری به جهان داستان تأکید کرد.
حسین ورجانی نیز با تحلیل ساختاری رمان، به نقاط قوت اثر در فضاسازی و انسجام روایت اشاره کرد و این اثر را نمونهای مناسب برای بررسی پیوند میان تجربه زیسته و تخیل داستانی دانست.
پیوند آموزش و عمل
در ادامه برنامه، هنرجویان بخشهایی از داستانهای خود را خواندند و آثارشان با حضور جواد خاوری و حسین ورجانی نقد و بررسی شد. این بخش با هدف تقویت نگاه تحلیلی و ارتقای مهارتهای داستاننویسی برگزار شد و فضایی برای یادگیری عملی و تبادل تجربه میان نسلهای مختلف نویسندگان فراهم آورد.